ตามพระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย พ.ศ.2485 ที่แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2551
1. ออกและจัดการธนบัตรของรัฐบาลและบัตรธนาคาร
เป็นผู้ออกธนบัตรของรัฐบาล ภายใต้บังคับแห่งบทบัญญัติของกฎหมายว่าด้วยเงินตรา และมีสิทธิแต่ผู้เดียวที่จะออกบัตรธนาคารในราชอาณาจักร
2. กำหนดและดำเนินนโยบายการเงิน
ดำเนินนโยบายการเงินตามที่คณะกรรมการนโยบายการเงินกำหนด ได้แก่ รับเงินฝาก กำหนดอัตราดอกเบี้ยในการให้กู้ยืมเงินแก่สถาบันการเงิน ซื้อขายเงินตราต่างประเทศและแลกเปลี่ยนกระแสเงินสดในอนาคต กู้ยืมเงินตราต่างประเทศเพื่อดำรงไว้ซึ่งเสถียรภาพแห่งค่าของเงินตรา กู้ยืมเงินเพื่อการดำเนินนโยบายการเงิน ซื้อขายหลักทรัพย์เท่าที่จำเป็นและแลกเปลี่ยนกระแสเงินสดในอนาคต เพื่อควบคุมปริมาณเงินในระบบการเงินของประเทศ รวมถึงยืมหรือให้ยืมหลักทรัพย์ตามที่กำหนดโดยมีหรือไม่มีค่าตอบแทน
3. บริหารจัดการสินทรัพย์ของ ธปท.
บริหารจัดการสินทรัพย์ของ ธปท. (ไม่รวมสินทรัพย์ในทุนสำรองเงินตราตามกฎหมายว่าด้วยเงินตรา) การนำสินทรัพย์ไปลงทุนหาประโยชน์ โดยคำนึงถึงความมั่นคง สภาพคล่อง ผลประโยชน์ตอบแทนของสินทรัพย์ และความเสี่ยงในการบริหารจัดการ
4. เป็นนายธนาคารและนายทะเบียนหลักทรัพย์ของรัฐบาล
เป็นนายธนาคารของรัฐบาล โดยมีอำนาจหน้าที่ในการรับจ่ายเงินเพื่อบัญชีฝากของกระทรวงการคลัง การรับเก็บรักษาเงิน หลักทรัพย์ หรือของมีค่าอย่างอื่นเพื่อประโยชน์ของรัฐบาล การเป็นตัวแทนของรัฐบาลในการซื้อขายโลหะทองคำและเงิน การซื้อขายและโอนตั๋วแลกเงิน หลักทรัพย์และใบหุ้น การควบคุมและการรวมไว้ในแหล่งกลางซึ่งเงินปริวรรตต่างประเทศ หรืออาจเป็นนายธนาคารของรัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานอื่นของรัฐ นอกจากนี้ อาจเป็นนายทะเบียนหลักทรัพย์ของรัฐบาล โดยมีอำนาจกระทำการจัดจำหน่ายหลักทรัพย์ของรัฐบาล จ่ายเงินต้นและดอกเบี้ย หรืออาจเป็นนายทะเบียนหลักทรัพย์ของรัฐวิสาหกิจ สถาบันการเงินที่มีกฎหมายเฉพาะจัดตั้งขึ้นหรือหน่วยงานอื่นของรัฐ
5. เป็นนายธนาคารของสถาบันการเงิน
เป็นนายธนาคารของสถาบันการเงิน โดยมีอำนาจหน้าที่ในการให้กู้ยืมเงินหรือให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่สถาบันการเงิน การรับเก็บรักษาเงิน หลักทรัพย์ หรือของมีค่าอย่างอื่นของสถาบันการเงิน รวมถึงการสั่งให้สถาบันการเงินส่งรายงานหรือชี้แจงเพื่ออธิบายเกี่ยวกับทรัพย์สิน หนี้สิน หรือภาระผูกพันได้
6. จัดตั้งหรือสนับสนุนการจัดตั้งระบบการชำระเงิน
จัดตั้งหรือสนับสนุนการจัดตั้งระบบการชำระเงิน ระบบการหักบัญชีระหว่างสถาบันการเงิน และบริหารจัดการระบบดังกล่าวให้เกิดความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ
7. กำกับและตรวจสอบสถาบันการเงิน
กำกับ ตรวจสอบ วิเคราะห์ฐานะและการดำเนินงาน ตลอดจนการบริหารความเสี่ยงของสถาบันการเงิน เพื่อให้มีเสถียรภาพ
8. บริหารจัดการอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราภายใต้ระบบการแลกเปลี่ยนเงินตรา รวมทั้งบริหารจัดการสินทรัพย์ในทุนสำรองเงินตรา ตามกฎหมายว่าด้วยเงินตรา
9. ควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมการแลกเปลี่ยนเงิน
ก. ส่วนงานในสำนักงานใหญ่ ประกอบด้วย
(1) สายนโยบายการเงิน มีหน้าที่ เสนอแนะการดำเนินนโยบายการเงิน และนโยบายอัตราแลกเปลี่ยน การประเมินผลกระทบของมาตรการต่างๆ ที่จะมีผลต่อเสถียรภาพและการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ
(2) สายตลาดการเงิน มีหน้าที่ ดำเนินการผ่านตลาดการเงินตามกรอบนโยบายการเงินและนโยบายอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา การบริหารทุนสำรองทางการ และกำกับ ดูแล การควบคุมแลกเปลี่ยนเงินตรา
(3) สายนโยบายสถาบันการเงิน มีหน้าที่ กำหนดนโยบาย และ หลักเกณฑ์ ในการกำกับดูแลสถาบันการเงินและระบบการชำระเงิน ให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล เพื่อส่งเสริมให้ระบบสถาบันการเงินและระบบการชำระเงิน มีความมั่นคง แข็งแกร่ง เป็นที่เชื่อถือของประชาชน และมีความสามารถในการแข่งขันในตลาด
(4) สายกำกับสถาบันการเงิน มีหน้าที่ กำกับ ตรวจสอบ วิเคราะห์ฐานะการดำเนินงาน และการบริหารความเสี่ยงของสถาบันการเงินและระบบการชำระเงินอย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับมาตรฐานสากล เพื่อรักษาเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงินและระบบการชำระเงิน
(5) สายช่วยงานบริหาร มีหน้าที่ สนับสนุนระบบการบริหารจัดการงานต่างๆ ของธนาคารแห่งประเทศไทยในด้านกฎหมาย สื่อสารประชาสัมพันธ์ ระบบการบริหารงานของผู้บริหารระดับสูง การปฏิบัติงานภายในของธนาคารแห่งประเทศไทย และงานอื่นซึ่งไม่อยู่ในความรับผิดชอบของสายอื่น
(6) สายระบบข้อสนเทศ มีหน้าที่ ดำเนินการงานพัฒนาและบริการระบบการชำระเงิน เงินฝากและตราสารหนี้ บริหารจัดการประมวลผลและวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติเศรษฐกิจ การเงิน และธุรกิจสถาบันการเงิน งานระบบข้อสนเทศของธนาคารแห่งประเทศไทย
(7) สายทรัพยากรบุคคลและพัฒนาองค์กร มีหน้าที่ บริหารจัดการทรัพยากรบุคคล พัฒนาบุคลากร และพัฒนาองค์กร ของธนาคารแห่งประเทศไทย
(8) สายวางแผนและงบประมาณ มีหน้าที่ ดำเนินการงานวางแผน งานงบประมาณ และงานบัญชี ของ ธนาคารแห่งประเทศไทย การคุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน รวมถึงการกำกับดูแลสำนักงานภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้
(9) สายออกบัตรธนาคาร มีหน้าที่ ออกและจัดการธนบัตรของรัฐบาล และบัตรธนาคาร ภายใต้บังคับแห่งบทบัญญัติของกฎหมายว่าด้วยเงินตรา
(10) สายตรวจสอบกิจการภายใน มีหน้าที่ พัฒนาระบบการกำกับดูแล และการตรวจสอบกิจการภายใน ของธนาคารแห่งประเทศไทย
ข. สำนักงานธนาคารแห่งประเทศไทยในภูมิภาค ภายใต้การกำกับดูแลของสายวางแผนและงบประมาณ
มีหน้าที่ ศึกษาติดตามและวิเคราะห์ภาวะเศรษฐกิจการเงิน กำกับดูแลการประกอบธุรกิจการเงินการธนาคาร ให้ความคุ้มครองแก่ผู้ใช้บริการทางการเงิน และประกอบธุรกิจการธนาคารภายในประเทศในขอบเขตพื้นที่ภูมิภาค คือ
(1) สำนักงานภาคเหนือ รับผิดชอบพื้นที่จังหวัด กำแพงเพชร เชียงราย เชียงใหม่ ตาก นครสวรรค์ น่าน พะเยา พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์ แพร่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง ลำพูน สุโขทัย อุตรดิตถ์ และอุทัยธานี
(2) สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รับผิดชอบพื้นที่จังหวัด กาฬสินธุ์ ขอนแก่น ชัยภูมิ นครพนม นครราชสีมา บุรีรัมย์ บึงกาฬ มหาสารคาม มุกดาหาร ยโสธร ร้อยเอ็ด เลย ศรีสะเกษ สกลนคร สุรินทร์ หนองคาย หนองบัวลำภู อุดรธานี อุบลราชธานี และอำนาจเจริญ
(3) สำนักงานภาคใต้ รับผิดชอบพื้นที่จังหวัด กระบี่ ชุมพร ตรัง นครศรีธรรมราช นราธิวาส ปัตตานี พังงา พัทลุง ภูเก็ต ระนอง สงขลา สตูล สุราษฎร์ธานี และยะลา
ค. ศูนย์จัดการธนบัตรของธนาคารแห่งประเทศไทย ภายใต้การกำกับดูแลของสายออกบัตรธนาคาร
มีหน้าที่ ดำเนินการรับเงิน จ่ายเงิน การตรวจนับธนบัตรเพื่อทำลาย การตรวจพิสูจน์ธนบัตรชำรุดและธนบัตรปลอม และการจ่ายค่าแลกเปลี่ยนธนบัตรชำรุด มีจำนวน 10 แห่ง คือ ศูนย์จัดการธนบัตร กรุงเทพ ฯ และอีก 9 แห่งในภูมิภาคต่างๆ ทั่วประเทศ ได้แก่ จังหวัด ระยอง เชียงใหม่ พิษณุโลก ขอนแก่น อุบลราชธานี นครราชสีมา สุราษฎร์ธานี พังงา และหาดใหญ่
ง. สำนักงานตัวแทนธนาคารแห่งประเทศไทยในต่างประเทศ ภายใต้การกำกับดูแลของสายตลาดการเงิน
มีหน้าที่ ศึกษาติดตามและวิเคราะห์ ภาวะเศรษฐกิจและพัฒนาการต่าง ๆ ในต่างประเทศ เพื่อประโยชน์ในการบริหารทุนสำรองทางการ และปฏิบัติงานในการติดต่อกับสถาบันการเงิน และนักลงทุนต่างประเทศ และงานอื่นตามที่ได้รับมอบหมาย โดยมีสำนักงานตัวแทน 3 แห่ง ได้แก่
1. สำนักงานตัวแทนธนาคารแห่งประเทศไทย นครนิวยอร์ค ประเทศสหรัฐอเมริกา
2. สำนักงานตัวแทนธนาคารแห่งประเทศไทย นครลอนดอน ประเทศสหราชอาณาจักร
3. สำนักงานตัวแทนธนาคารแห่งประเทศไทย นครปักกิ่ง ประเทศจีน
(แก้ไขเมื่อ 1 ตุลาคม 2554)