The Future of Thai Finance
Tokenization
Tokenization คือ กระบวนการแปลงสินทรัพย์ประเภทต่าง ๆ เช่น เงิน หรือสินทรัพย์ทางการเงิน ให้ไปอยู่ในรูปแบบโทเคนดิจิทัล เพื่อให้กำหนดเงื่อนไขทางโปรแกรมในการทำธุรกรรมได้แบบอัตโนมัติ (programmable) และช่วยให้ระบบการเงินทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และเปิดขีดความสามารถใหม่ ๆ ในระบบเศรษฐกิจดิจิทัล ซึ่ง ธปท. เห็นว่า tokenization จะเป็นโอกาสในการยกระดับระบบการเงินโดยรวม จึงร่วมศึกษาและพัฒนาระบบ tokenization มาอย่างต่อเนื่อง เพื่อส่งเสริมนวัตกรรมและรักษาความเสถียรภาพทางการเงิน อันจะเป็นรากฐานที่มั่นคงสำหรับเศรษฐกิจดิจิทัลในอนาคต
1) การส่งเสริมให้เกิดการเชื่อมโยงระบบชำระเงิน (interoperability)
ภาคเอกชนมีแนวโน้มที่จะพัฒนาระบบชำระเงินของตนเองในรูปแบบ Tokenization โดยใช้เทคโนโลยี Distributed Ledger Technology (DLT) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนการชำระเงิน อย่างไรก็ดี เนื่องจากปัจจุบันยังไม่ได้มีกลไกการเชื่อมต่อระหว่างระบบชำระเงินบนเทคโนโลยีต่าง ๆ ของผู้ให้บริการที่น่าเชื่อถือและมั่นคงปลอดภัย (technology-agnostic interoperability) ทั้งกรณีเชื่อมต่อระหว่างระบบชำระเงินบนเครือข่าย DLT ที่แตกต่างกัน และเชื่อมต่อกับโครงสร้างพื้นฐานกลางที่มีอยู่แล้ว เช่น ระบบ RTGS จากปัญหาดังกล่าว ธปท. จึงริเริ่มโครงการ “สาน” เพื่อทำให้ระบบชำระเงินบนเทคโนโลยีต่าง ๆ สามารถทำธุรกรรมร่วมกันได้ ซึ่งจะเป็นการส่งเสริมให้เกิดการใช้ศักยภาพของ Tokenization อย่างเต็มประสิทธิภาพ รวมทั้งต่อยอดนวัตกรรมทางการเงิน เพิ่มประสิทธิภาพ และลดความเสี่ยงการชำระเงินในภาคธุรกิจและประชาชน
1.1 โครงการสาน
โครงการสาน เป็นโครงการศึกษาและพัฒนาระบบต้นแบบเพื่อรองรับการชำระเงินในรูปแบบ Tokenization สำหรับธุรกรรมภายในประเทศ โดยมี “กลไกเชื่อมต่อ” ระหว่างระบบชำระเงินที่ใช้เทคโนโลยีแบบรวมศูนย์ (Centralized Technology) และแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology) ให้ทำธุรกรรมระหว่างกันได้ ซึ่งจากผลการทดสอบพบว่า ระบบต้นแบบสามารถเชื่อมต่อระบบของผู้ให้บริการ และทำธุรกรรมรูปแบบ Tokenization ได้อย่างต่อเนื่อง สมบูรณ์ รวมทั้งมีศักยภาพในการประมวลผลที่รวดเร็ว รองรับปริมาณธุรกรรมจำนวนมาก (throughput) และรองรับการขยายการเชื่อมต่อกับเครือข่ายของผู้ให้บริการที่เพิ่มขึ้น (network scalability)
เส้นทางการพัฒนา
2) โครงการความร่วมมือระหว่างประเทศ
จากที่กล่าวมาการทดสอบเชื่อมต่อภายในประเทศเป็นเพียงขั้นตอนแรกในการพัฒนา ดังนั้น เพื่อสนับสนุนการเงินดิจิทัลที่ไร้ขอบเขตอย่างแท้จริง ธปท. จึงได้ดำเนินการทดสอบกลไกเชื่อมต่อให้สามารถทำธุรกรรมระหว่างประเทศได้ โดยมีเป้าหมายเพื่อลดต้นทุน ระยะเวลา ความซับซ้อน และเพิ่มประสิทธิภาพของการชำระดุลและการค้าระหว่างประเทศ
2.1 โครงการสาน x Ensemble
ธปท. ได้ร่วมมือกับธนาคารกลางฮ่องกง (HKMA) เพื่อพัฒนาและทดสอบระบบต้นแบบการชำระเงินที่เชื่อมโยงและรองรับการทำธุรกรรมชำระเงินและส่งมอบสินทรัพย์ระหว่างประเทศในรูปแบบ tokenization โดยมีกลไกเชื่อมต่อระหว่างระบบชำระเงินที่ใช้เทคโนโลยีแบบรวมศูนย์ (Centralized Technology) และแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology) ให้สามารถทำธุรกรรมระหว่างกันได้
2.2 โครงการ Meridian FX APAC
ธปท. ได้ร่วมมือกับธนาคารกลางอังกฤษ (BoE) และธนาคารกลางสิงคโปร์ (MAS) พัฒนาและทดสอบระบบต้นแบบการชำระเงิน สำหรับการทำธุรกรรมแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศแบบ Synchronized FX settlement ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและลดความเสี่ยงในการชำระดุล (settlement risk) ของธุรกรรมแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ รวมถึงสนับสนุนการพัฒนานวัตกรรมทางการเงินใหม่ ๆ โดยเฉพาะการทำธุรกรรมในรูปแบบ tokenization
คำถามที่พบบ่อย
Tokenization หมายถึง การแทนมูลค่าเงินหรือสินทรัพย์ด้วยโทเคนดิจิทัลที่สามารถโปรแกรมได้ เพื่อให้มูลค่าและสิทธิ์ความเป็นเจ้าของสามารถเคลื่อนย้ายและชำระดุลไปพร้อมกัน ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ แต่ละสถาบันหรือแต่ละประเทศมักพัฒนาระบบ tokenization ของตนเองโดยเป็นอิสระต่อกัน ดังนั้น การดำเนินงานจึงมุ่งเน้นไปที่การเชื่อมโยงโครงสร้างพื้นฐานที่แตกต่างกัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเชื่อมโยงหรือโอนถ่ายมูลค่าเป็นไปได้อย่างราบรื่นและไม่ติดขัด
เป็นโครงการภายในของธนาคารแห่งประเทศไทยที่เริ่มดำเนินการตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2567 เพื่อพัฒนาและทดสอบต้นแบบในการเชื่อมโยงระบบ tokenization เข้าด้วยกันประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก ได้แก่ ระบบชำระดุลระดับ Wholesale ของธนาคารกลาง, ระบบเงินฝากดิจิทัล (tokenized deposit) ของสถาบันการเงินบนเทคโนโลยี Ethereum Virtual Machine (EVM) และ Interoperability Layer (IL) ที่ใช้เชื่อมโยงในการชำระดุลระหว่าง 3 เครือข่าย
ธนาคารแห่งประเทศไทยและธนาคารกลางฮ่องกง (HKMA) ได้ทำการศึกษากรณีการเชื่อมต่อและชำระเงินของระบบ tokenization ข้ามพรมแดนภายใต้โครงการสานและโครงการ Ensemble โดยทดสอบการชำระเงินและรับเงินพร้อมกัน (Payment versus Payment) และการชำระเงินและส่งมอบสินค้าพร้อมกัน (Delivery versus Payment) ครอบคลุมการแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ (FX) และการซื้อคาร์บอนเครดิต จุดมุ่งหมายเพื่อทดสอบแนวทาง (Proof of Concept) ในการเชื่อมต่อระหว่างระบบโครงสร้างพื้นฐานการชำระดุลของสองประเทศที่แยกออกจากกัน