เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2569 สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แถลง GDP ไตรมาสที่ 4 และ GDP ทั้งปี 2568 ออกมาสูงกว่าที่หลายหน่วยงานคาด ซึ่งถือเป็นข่าวดี ขณะที่นักวิเคราะห์ รวมถึงภาคเอกชน[1] หลายรายที่ธนาคารแห่งประเทศไทยได้พูดคุยในช่วงต้นมกราคม 2569 ถึงกลางกุมภาพันธ์ 2569 เห็นตรงกันว่า เศรษฐกิจที่เติบโตอาจเป็นเพียงภาพภายนอกที่พอไปได้ แต่ภายในมีอาการป่วยเรื้อรังที่ต้องผ่าตัดปรับโครงสร้าง

1. ห่วงเศรษฐกิจไทยปี 69 และ 70 จะโตต่ำ และลากยาว

ทำให้ธุรกิจโดยเฉพาะรายกลางถึงรายใหญ่ปรับตัวด้วยการลดต้นทุน (lean) ทุกจุดขององค์กร โดยหลายธุรกิจ เช่น การค้า สุขภาพ อาหารแปรรูป อาหารสัตว์เลี้ยง และเครื่องนุ่งห่ม เปลี่ยนกลยุทธ์การดำเนินธุรกิจ จากแข่งขันด้วยราคา เช่น ทำโปรโมชันรุนแรง หรือออกผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่อเพิ่มหรือรักษายอดขาย เป็น ‘เน้นลดต้นทุน’ เช่น rescale ยุบสาขา ยุบสายพานการผลิต ลดคน เพื่อประคองตัวหรือเพิ่มกำไร ปีนี้จึงอาจเห็นบางธุรกิจมียอดขายทรงตัวหรือโตต่ำ แต่กำไรโตดี

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยร่วมกันหารือมุมมองเศรษฐกิจและภาวะธุรกิจ (19 มกราคม 2569)

'เปลี่ยนกลยุทธ์ จากลดราคาเน้นยอดขาย เป็นทำกำไรโดย lean ทุกจุดขององค์กร'

#ธุรกิจการค้า

• นำเข้าวัตถุดิบเพื่อลดต้นทุน

ธุรกิจบางรายต้องแข่งกับสินค้าต่างชาติที่ราคาถูก ในระยะหลังจึงเลือกนำเข้าวัตถุดิบราคาถูกแทนการใช้วัตถุดิบในประเทศ เช่น ธุรกิจสิ่งทอนำเข้าเม็ดไนลอนมาผลิตเส้นใย นำเข้าเส้นใยมาผลิตเส้นด้าย นำเข้าผ้ามาย้อมสี ส่งผลให้ต้นทุนถูกลงและคุณภาพอยู่ในระดับที่รับได้ ทั้งนี้ มีข้อสังเกตว่า แม้การ lean แบบนี้จะเป็นผลดีต่อธุรกิจ แต่ก็ทำให้ supply chain ในประเทศสั้นลงและมูลค่าเพิ่มจากการผลิตลดลง

• ลดจำนวนแรงงาน และ กระบวนการผลิต

ปี 68 ธุรกิจส่วนใหญ่แค่ไม่รับคนเพิ่ม และให้หนึ่งคนทำหลายหน้าที่มากขึ้น แต่ปี 69 มีธุรกิจที่พูดถึงเรื่อง 1) ลดคน 2) ยุบรวมสายการผลิต มากขึ้น เช่น ธุรกิจเครื่องดื่มและสินค้าอุปโภคบริโภค วางแผนยุบสายการผลิตในกรุงเทพฯ ไปรวมกับต่างจังหวัด เนื่องจากอยู่ใกล้ distribution center ค่าขนส่งและค่าแรงถูกกว่า หรือ 3) จัด early retirement package เพื่อดึงดูดให้แรงงานลาออกแบบสมัครใจ

• ลดการลงทุน

ปี 68 แม้ธุรกิจส่วนใหญ่จะยังลงทุนแบบระมัดระวัง แต่ยังเห็นโครงการลงทุนขนาดใหญ่ในกลุ่ม data center และอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงการขยายสาขาของธุรกิจภาคบริการ เช่น การค้า บริการสุขภาพ แต่ปี 69 อาจเห็นการขยายสาขาน้อยลง และเปลี่ยนไปเน้นพัฒนาเทคโนโลยี ปรับประสิทธิภาพ หรือออกไปลงทุนในต่างประเทศผ่านการเป็น partner ร่วมลงทุนกับ local company มากขึ้น

2. สภาพคล่องตึงมือ โดยเฉพาะรายกลางและรายเล็ก

ธุรกิจที่รอดมาได้ในปีก่อนถือว่าเก่ง แต่อาการอาจจะหนักขึ้นในปีนี้ โดยบางรายอยู่ระหว่างตัดสินใจว่าจะดำเนินธุรกิจต่อหรือไม่

ตัวอย่างที่ชี้ให้เห็นปัญหาชัดขึ้น แม้ยังไม่ขยายเป็นวงกว้าง :

• ธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ขอยืดระยะเวลาชำระหนี้ผู้รับเหมาก่อสร้าง
• ธุรกิจค้าส่งรายใหญ่ ให้ผู้ค้าปลีกรายย่อยชำระเป็นเงินสดแทนการให้ credit term เพราะกังวลเรื่องการผิดนัดชำระหนี้
• ธุรกิจเครื่องนุ่งห่มรายเล็ก ยกเลิกไลน์การผลิตให้เหลือเฉพาะสินค้าที่ยังพอทำกำไรได้ 

ธนาคารแห่งประเทศไทย หอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ร่วมกันหารือมุมมองเศรษฐกิจและภาวะธุรกิจ (27 มกราคม 2569)

'ได้ใบสั่งซื้อ (Purchase order) มาแล้ว แต่กว่าจะได้เงิน คือ ไตรมาส 4 ปีนี้'

#ธุรกิจรับเหมาก่อสร้าง

อย่างไรก็ดี เริ่มเห็นสถาบันการเงิน (สง.) ผ่อนคลายความเข้มงวดในสินเชื่อบางประเภท หรือกลุ่มลูกค้าที่ สง. เห็นว่ามีศักยภาพ เช่น สินเชื่อเพื่อการลงทุนสำหรับกลุ่มโรงแรมในพื้นที่ท่องเที่ยว สินเชื่อรถยนต์โดยเฉพาะรถยนต์นั่ง สินเชื่อเพื่อการอุปโภคบริโภคสำหรับกลุ่มผู้มีรายได้ประจำ เช่น พนักงานบริษัท และข้าราชการ ซึ่ง สง. ในบางภูมิภาคมองว่า กลุ่มนี้เป็นเพียงกลุ่มเดียวที่ยังมีกำลังซื้อ

3. เงินบาทแข็งค่า

นอกจากส่งผลให้ธุรกิจส่งออกขาดทุนกำไรจากการแลกรายได้กลับมาเป็นบาท (conversion effect) แล้ว ยังส่งผลลบต่อคำสั่งซื้อสินค้า จำนวนหัวและการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวต่างชาติ รวมถึงส่งผลต่อความสามารถแข่งขันในบางธุรกิจ โดยเฉพาะกลุ่มสินค้า mass หรือสินค้า commodity ที่ทดแทนได้ง่ายและผู้บริโภคอ่อนไหวต่อราคา เช่น สินค้าเกษตร อาหารทะเลกระป๋อง กุ้งแช่เย็นแช่แข็ง และยางพาราแปรรูป

ตัวอย่างผลต่อภาคท่องเที่ยว :

• นักท่องเที่ยวบางสัญชาติ เช่น กลุ่ม long-haul ที่รายได้ต่อหัวไม่สูง เช่น โปแลนด์ อาจเลือกเดินทางไปประเทศอื่นที่ค่าใช้จ่ายโดยรวมถูกกว่า หรือยังเลือกมาไทยแต่ใช้จ่ายน้อยลง
• นักท่องเที่ยวไทย อาจตัดสินใจไปเที่ยวต่างประเทศมากขึ้นเพราะค่าใช้จ่ายถูกกว่าในอดีต และถูกกว่าเที่ยวบางพื้นที่ในประเทศ

'กังวลว่าเงินบาทจะแข็งค่านาน และผันผวนเร็วเกินไป ทำให้แข่งขันและตั้งราคายาก'

#ธุรกิจส่งออกข้าว เคมีภัณฑ์ ชิ้นส่วนยานยนต์ ท่องเที่ยว ขนส่ง

ข้อสังเกตจากมุมมองธุรกิจ

• ระดับอัตราแลกเปลี่ยนที่เหมาะสมต่อการทำธุรกิจ เปลี่ยนไปตามบริบทเศรษฐกิจ และต่างกันไปตามศักยภาพของแต่ละธุรกิจ โดยปัจจุบัน ธุรกิจส่วนใหญ่มองว่าอยู่ที่ราว 33 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐฯ ซึ่งแข็งค่าขึ้นจากอดีต และสอดคล้องกับผลสำรวจแนวโน้มทางเศรษฐกิจของบริษัทร่วมทุนญี่ปุ่นในประเทศไทย (JETRO)
• กังวลทั้งระดับอัตราแลกเปลี่ยนและความผันผวน ในระยะหลังเงินบาทแข็งค่าขึ้นมากและเร็ว ธุรกิจจึงเริ่มกังวลเรื่องความเร็ว (speed) ในการแข็งค่าด้วยเช่นกัน
• ธุรกิจเพิ่มการป้องกันความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยน โดยเริ่มเห็นธุรกิจที่เดิมอาจไม่นิยมทำ hedging หันมาทำ hedging มากขึ้น

ข้อเสนอแนะจากภาคธุรกิจ

• มีกฎเกณฑ์หรือกฎระเบียบที่เอื้อต่อการดำเนินธุรกิจ และส่งเสริมการแข่งขันอย่างเป็นธรรม เช่น ควบคุมการเข้ามาแข่งขันของสินค้าต่างชาติ ให้สิทธิประโยชน์แก่ธุรกิจที่มีใบอนุญาตประกอบธุรกิจมากกว่าผู้ที่ไม่มีใบอนุญาตฯ ปรับกฎหมายเกี่ยวกับที่ดิน อาทิ ภาษีที่ดิน การถือครองของชาวต่างชาติ และการจัดการผังเมือง
• ส่งเสริมการลงทุน โดยเฉพาะภาคบริการ ทั้งภาคการค้า สุขภาพ เช่น ให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีเพื่อจูงใจให้เกิดการลงทุนใหม่
• เพิ่มสภาพคล่อง / เพิ่มโอกาสเข้าถึงสินเชื่อ เช่น มีโครงการรายใหญ่ช่วยรายย่อยทำแผนธุรกิจ สำหรับยื่นขอเงินทุนกับ สง. หรือมีโครงการรวบรวมข้อมูลธุรกิจรายย่อย เพื่อส่งให้ สง. พิจารณาสินเชื่อสำหรับผู้ที่มีศักยภาพ
• ควบคุมระดับอัตราแลกเปลี่ยน ไม่ให้ผันผวนเกินไป

End Notes

[1] ธปท. หารือมุมมองเศรษฐกิจและภาวะธุรกิจ กับหลายบริษัทและหน่วยงานต่าง ๆ ทุกภูมิภาค อาทิ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย หอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย สภาผู้ส่งสินค้าทางเรือแห่งประเทศไทย สมาคมต่าง ๆ รวม 128 ราย 

ผู้เขียน

อรอนงค์ ถนอมจันทร์
เศรษฐกร ฝ่ายเศรษฐกิจมหภาค ธนาคารแห่งประเทศไทย

Email: OnanongT@bot.or.th

งานเขียนชิ้นนี้ ต้องขอขอบคุณภาคเอกชนทั้ง 128 ราย ทุกภูมิภาค สำหรับข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติม และคุณรุจา อดิศรกาญจน์ คุณทิพย์ประภา เหรียญเจริญ คุณศุภณิดา รัตนบุรี และคุณภัทรวดี นิรฉัตรสุวรรณ สำหรับการดึงประเด็นต่าง ๆ ที่น่าสนใจ

**บทความนี้เป็นข้อคิดเห็นส่วนบุคคล ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับข้อคิดเห็นของหน่วยงานที่ผู้เขียนสังกัด**