จาก “เล่นเป็น” สู่ “ใช้จริง” ฝึกทักษะการเงินผ่านบอร์ดเกม
เสียงหัวเราะ เสียงลูกเต๋ากระทบกระดาน และบทสนทนาเรื่องเงิน ดังขึ้นพร้อมกันในงาน “Board Game Fin Fest 2026” เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2569 ณ ศูนย์การเรียนรู้ ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ริมแม่น้ำเจ้าพระยา โดยครั้งนี้ ธปท. เปิดพื้นที่ให้เด็ก ๆ และครอบครัวได้เรียนรู้แนวคิด “คนไทยใช้เงินเป็น” พร้อมชวนกันวางแผน เก็บออม ต่อรอง และตัดสินใจผ่านบอร์ดเกม
พระสยาม BOT MAGAZINE ขอพาทุกคนไปชมงาน เพื่อเรียนรู้เรื่องการเงินจากสิ่งที่เกิดขึ้นบนเกมกระดาน ก่อนนำบทเรียนกลับไปใช้บน “กระดานชีวิต” ในโลกแห่งความจริง
การจะ “ใช้เงินเป็น” นั้น ความรู้ทางด้านการเงินเพียงอย่างเดียวคงไม่พอ แต่เป็นเรื่องของอารมณ์ การตัดสินใจ ประสบการณ์ และค่านิยมของสังคมรอบตัวเข้ามาเกี่ยวข้อง เราจะเห็นบางคนที่มีความรู้ก็อาจตัดสินใจผิดพลาดได้
จะดีกว่าไหมถ้าเราสนับสนุนให้เด็กไทยฝึกทักษะการตัดสินใจในพื้นที่ปลอดภัย ก่อนที่พวกเขาจะออกไปเผชิญโลกแห่งความเป็นจริง “บอร์ดเกม” จึงถูกเลือกเข้ามาทำหน้าที่เป็น “พื้นที่ปลอดภัย” (safe zone) ให้ผู้เล่นได้สัมผัสผลลัพธ์จากการตัดสินใจที่พลาดพลั้งไปก็เกิดเป็นหนี้บนกระดานเกม ตลอดจนหาวิธีแก้ไขโดยไม่ต้องไปลองเป็นหนี้ในชีวิตจริง
ปัจจุบันบอร์ดเกมการเงินมีหลากหลาย บ้างเน้นไปที่การออม บ้างเน้นไปที่การบริหารจัดการเงิน ไปจนถึงเกมการลงทุนต่อยอดให้เงินงอกเงย ผู้เล่นจะได้เรียนรู้ระหว่างทาง และเก็บบทเรียนจากการ “เล่นเป็น” ไปต่อยอดสู่การ “ใช้เงินเป็น”
ในช่วง Talk & Share โดยคุณนฤมล เจียรานุราช ผู้อำนวยการอาวุโส ฝ่ายกลยุทธ์สื่อสารและความสัมพันธ์องค์กร ธปท. ได้ขยายความต่อว่า บอร์ดเกมเป็นเครื่องมือชั้นดีในการช่วยฝึก “กล้ามเนื้อในการตัดสินใจ” ซึ่งเริ่มปลูกฝังได้ผ่านบอร์ดเกมตั้งแต่ยังเด็ก และยิ่งฝึกฝนเร็วเท่าไร กล้ามเนื้อในการตัดสินใจและชั่งใจก็ยิ่งแข็งแรงมากขึ้นเท่านั้น สำหรับใครที่อยากเริ่มฝึกตั้งแต่วันนี้ เวทีเสวนาได้แนะแนวทาง “3 รู้” ไว้เตือนสติตนเองก่อนตัดสินใจใช้จ่าย
ฝึกกล้ามเนื้อการตัดสินใจด้วย 3 รู้
1. รู้เรา : ก่อนจะควักกระเป๋าให้รู้จักตนเองและแยกให้ออกว่าสิ่งของหรือบริการนั้นเป็นความจำเป็น (Need) หรือเพียงแค่ความต้องการ (Want)
● ความจำเป็น (Need) คือ ต้องมีเป้าหมายการใช้งานชัดเจนและใช้จริง
● ความต้องการ (Want) คือ ไม่มีวัตถุประสงค์การใช้จ่ายชัดเจน และหากไม่มี ไม่กระทบกับชีวิตประจำวัน
2. รู้เขา : รู้กติกา ดอกเบี้ย และเงื่อนไขของบริการก่อนผ่อนชำระ
● ต้องเช็กว่าดอกเบี้ยมีกี่ขั้น
● มีดอกเบี้ยซ้อนสองจากการบังคับออกบัตรผ่านแพลตฟอร์มหรือไม่
● รวมถึงระวังเงื่อนไข “ซื้อขั้นต่ำเพื่อเอาส่วนลด” เช่น ตั้งใจซื้อรองเท้า 2,500 บาท แต่ยอมกดซื้อของเพิ่มจนแตะ 10,000 บาทเพื่อหวังส่วนลด 2,000 บาท
3. รู้ความสามารถ : ประเมินความสามารถในการผ่อนชำระ
● โดยยึดหลัก Magic Number คือภาระหนี้รวมทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นบ้าน รถ บัตรเครดิต และ BNPL ไม่ควรเกิน 1 ใน 3 หรือประมาณ 33% ของรายได้ต่อเดือน เช่น หากมีรายได้ 12,000 บาท ภาระหนี้ทั้งหมดรวมกันไม่ควรเกิน 4,000 บาท เพื่อสร้างรากฐานการเงินที่แข็งแรงในอนาคต
หลัก 3 รู้อาจฟังดูเป็นเรื่องของผู้ใหญ่ แต่ความจริงคือการฝึก “คิดก่อนจ่าย” แบบเดียวกับที่เด็ก ๆ ต้องใช้ตัดสินใจขณะเล่นเกมกระดาน นอกจากการพูดคุยเรื่องการเงินสำหรับครอบครัวแล้ว ภายในงานยังมีโซนกิจกรรมอีกถึง 4 โซนให้ผู้ร่วมกิจกรรมทั้ง 235 คน ไม่ว่าจะเป็นเด็ก ๆ ผู้ปกครอง หรือผู้ที่สนใจเข้าร่วมกิจกรรม ได้ฝึกกล้ามเนื้อการตัดสินใจกันอย่างเพลิดเพลิน
เริ่มต้นกันที่ โซน Showcase จัดแสดงผลงานบอร์ดเกมของหน่วยงานต่าง ๆ และนักออกแบบบอร์ดเกมฝีมือคนไทย พร้อมกับทีมสตาฟฟ์ที่ช่วยอธิบายแนวคิดของแต่ละเกมอย่างใกล้ชิด
“รู้สึกดีกับงานวันนี้ มีเกมให้ลองเล่นหลายแบบ เราอยู่ในวงการธุรกิจบอร์ดเกม เราก็มาดูว่าปัจจุบันน้อง ๆ มีการพัฒนาบอร์ดเกม เพื่อใช้ในการเรียนการสอนหรือให้ความรู้คนไปในทิศทางไหนบ้าง” คุณโอม-ชวพล เจนจิตศิริ ผู้ร่วมก่อตั้ง Hub.B (ฮับบี) และผู้เชี่ยวชาญด้านการใช้เกมจำลองเพื่อการเรียนรู้ กล่าวถึงความรู้สึกระหว่างการเข้าร่วม
“ผมเคยเล่นบอร์ดเกม Wealthy Cat (บอร์ดเกมการเงินสัญชาติไทย เน้นเรื่องทักษะการเงินพื้นฐาน โดยให้ผู้เล่นบริหารเงินสด ลงทุน สร้างสินทรัพย์ จัดการความเสี่ยง และวางแผนเป้าหมายทางการเงินผ่านธีม “แมว”) กับเพื่อน ๆ มาแล้ว แล้วผมคิดว่าน่าสนใจมาก ผมอยากมางานนี้ เพราะจะได้รู้ว่ามันมีบอร์ดเกมที่คล้าย ๆ ไหม ผมเป็นเด็กที่อยากหาเงินเองได้ ตอนโตจะได้ไม่ต้องพึ่งพาพ่อแม่ ก็คิดว่างานนี้จะได้ข้อคิดเรื่องเงินเพิ่มที่ไม่ได้อยู่ในหลักสูตรที่คุณครูสอน” น้องไปเปอร์-ภัทระ เผาทิตธรรม นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 กล่าวถึงความคาดหวังต่อกิจกรรม
โซน Playground พื้นที่สำหรับการเล่นบอร์ดเกม ไม่ว่าจะมากับแก๊งเพื่อนใน Board Game Playground หรือร่วมเล่นกับผู้ปกครองในโซน Family Playground “Family Money Mindset - การเงินดี เริ่มต้นที่ครอบครัว” ที่ชวนคู่พ่อลูกหรือแม่ลูกมากระชับความสัมพันธ์ผ่านเกม “Bohnanza” การ์ดเกมแนวเจรจาต่อรองและการค้าขายที่ผู้เล่นต้องแข่งกันปลูกถั่ว เก็บเกี่ยว และขายเพื่อสะสมเหรียญทองให้ได้มากที่สุด
“วันนี้ผมมาก็รู้สึกดี อยากเล่นบอร์ดเกม ตอนแรกผมไปเล่น Wealthy Cat แล้วมันก็รู้สึกดี เราได้ลงทุน มันก็ทำให้ผมอยากทำให้ได้ดีขึ้น ผมจะได้พร้อมในอนาคต” น้องไรอัน-ปกรณ์เกียรติ ราษีทรัพย์ นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5
“เราใช้เงินทุกวัน เราก็อยากให้น้องมีความรู้ เพื่อจะได้ใช้เงินได้อย่างถูกต้องและไม่ตกหลุมพรางกับการซื้อแบบหุนหันพลันแล่น (impulse buying) หรือว่าการใช้จ่ายแบบไร้ประโยชน์ ส่วนใหญ่เราจะคุยเรื่องเงินเรื่อย ๆ ว่าอันนี้น่าซื้อ อันนี้ไม่น่าใช้เงินจำนวนมากไปซื้อมันไม่คุ้มค่า จะคุยกันแบบนี้มากกว่า จะไม่ใช้แนวสอน จะเป็นการแชร์ไอเดียให้กันฟังมากกว่า” คุณแม่น้องไรอัน
โซน Competition เปิดโอกาสให้ร่วมแข่งขันใน 2 เกมการเงินอย่างเกม “รู้หน้าไม่รู้หนี้” ที่ทำให้ได้เรียนรู้การจัดการหนี้ และการลงทุน และเกม “Journey to the MONEY PLANET” บอร์ดเกมการเงินล่าสุดจาก ธปท. ที่ทำให้เราได้เรียนรู้การจัดการเงินในเงื่อนไขอาชีพที่ต่างกัน อีกทั้งยังมีกิจกรรม Special Activities อีกมากมายตลอดทั้งงาน
“รู้สึกสนุกมาก หนูชนะเกมรู้หน้าไม่รู้หนี้ เป็นเกมให้บริหารการลงทุนกับหนี้เสีย ว่าเราจะให้น้ำหนักสินทรัพย์กับหนี้สินยังไงให้สุดท้ายพอจบเกม เมื่อหักลบหนี้สินจะต้องเหลือเงินสะสมมากที่สุด วันนี้ได้เพื่อนใหม่ และได้รู้ว่าถ้าหนูจะล้างหนี้ ต้องมีเงินเยอะ ๆ ถึงจะล้างหนี้ได้ และต้องลงทุนจะได้มีเงิน” น้องเบเน่-อาภาพัชร์ สุทธิยันท์ นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3
“ศูนย์การเรียนรู้แบงก์ชาติจัดอิเวนต์แบบนี้ก็เป็นอิเวนต์ที่น่าสนใจมาก รู้สึกว่าน่าจะได้ประโยชน์กับเด็ก ๆ น้อง ๆ เพราะว่าจะไม่ใช่เป็นการเรียนแบบเคร่งเครียด แต่ว่าเป็นการฝึกสกิลบริหารการเงินผ่านการเล่นเกม แม่ว่ามันก็เหมาะกับวัยของเด็ก ๆ เขา” คุณแม่น้องเบเน่
เมื่อเสียงลูกเต๋าเงียบลง บทเรียนจากเกมกระดานก็พร้อมเดินทางต่อไปกับเด็ก ๆ ในชีวิตจริง คุณนฤมลยังแนะนำ 3 ทักษะการเงินที่ควรจะฝึกฝนบ่อย ๆ เพื่อรับมือกับโลกการเงินในอนาคต เริ่มจากมี “กล้ามเนื้อทางการเงิน” ที่แข็งแรง ด้วยการฝึกวินัยและการตัดสินใจผ่านความสนุกแบบ Edutainment จากบอร์ดเกม เมื่อเด็ก ๆ คุ้นเคยตั้งแต่ยังเล็กก็จะกลายเป็นพื้นฐานที่ดีในการตัดสินใจเมื่อโตขึ้น ถัดมาคือการรู้เท่าทันเทคโนโลยีทางการเงินว่ามีอะไรบ้าง ซึ่งผู้ใหญ่ควรเปิดใจรับฟังเด็กยุคใหม่ที่อาจเข้าใจเครื่องมือดิจิทัลได้เร็วกว่า
และทักษะสุดท้าย คือ การเรียนรู้อย่างสม่ำเสมอ ด้วยการอัปเดตความรู้และผลิตภัณฑ์ทางการเงินจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ เช่น ศูนย์การเรียนรู้ธนาคารแห่งประเทศไทย ที่มีการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมความรู้ด้านการเงินเป็นประจำทุกเดือน นอกจากนี้ ยังมีแหล่งเรียนรู้ทางการเงินมากมายสำหรับครอบครัวที่ปลอดภัยสำหรับหนู ๆ ไม่ว่าจะเป็น พิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย และ INVESTORY พิพิธภัณฑ์เรียนรู้การลงทุน เพราะการ “เล่นเป็น” ในวันนี้ คือจุดเริ่มต้นของการ “ใช้เงินเป็น” ของเด็ก ๆ ในอนาคต
ผู้เขียน : กองบรรณาธิการ พระสยาม BOT Magazine