เส้นทางการพัฒนา CBDC ของประเทศไทย

จากผลสำรวจของธนาคารเพื่อการชำระหนี้ระหว่างประเทศ (Bank for International Settlements: BIS) ในปี 2564 พบว่าความสนใจของธนาคารกลางที่มีต่อ Retail CBDC เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยธนาคารกลางในกลุ่มประเทศตลาดเกิดใหม่ (Emerging Market Economies) ให้ความสนใจในการนำ Retail CBDC มาใช้ทดแทนหรือลดการใช้เงินสด เพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบการชำระเงินภายในประเทศ และส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงินดิจิทัล ขณะที่ธนาคารกลางในกลุ่มประเทศเศรษฐกิจก้าวหน้า (Advanced Economies) สนใจการใช้ Retail CBDC เป็นช่องทางการชำระเงินทางเลือกเพื่อเสริมความปลอดภัย ความยืดหยุ่น และความพร้อมใช้งานของระบบการชำระเงิน

ธปท. มองว่า Retail CBDC มีประโยชน์หลายประการ ดังนี้

1. เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานที่เปิดโอกาสให้ผู้ให้บริการทางการเงินพัฒนาและปรับปรุงบริการทางการเงินของตน ซึ่งจะช่วยเพิ่มโอกาสให้ภาคธุรกิจและประชาชนทั่วไปเข้าถึงบริการทางการเงินได้ง่ายขึ้น มีความทันสมัย และมีความหลากหลายมากขึ้น Retail CBDC สามารถเชื่อมต่อและทำงานร่วมกับระบบอื่นได้ง่าย ซึ่งแตกต่างจากระบบการเงินในปัจจุบันที่มีอุปสรรคด้านการเชื่อมต่อและการพัฒนาบริการทางการเงินรูปแบบต่าง ๆ

2. สนับสนุนนวัตกรรมทางการเงินและการพัฒนาเทคโนโลยีทางการเงินจากภาคเอกชน การพัฒนา Retail CBDC ยังคำนึงถึงศักยภาพเชิงระบบในการรองรับเงื่อนไขธุรกรรมทางการเงินรูปแบบใหม่ เช่น CBDC และสินทรัพย์ที่แปลงเป็นโทเคน (Programmable Payment/Money) ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้ให้บริการทางการเงินขยายขอบเขตการสร้างนวัตกรรม และเป็นประโยชน์อย่างมากต่ออนาคตของเศรษฐกิจดิจิทัล

3. รักษาความสมดุลระหว่างเงินภาคเอกชนและเงินภาครัฐ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การเปลี่ยนผ่านสู่สังคมดิจิทัลอย่างรวดเร็วทำให้บทบาทของเงินดิจิทัลที่ออกโดยภาคเอกชน (Private Money) เพิ่มสูงขึ้น แม้เงินภาคเอกชนอาจตอบโจทย์ธุรกรรมของภาคเอกชนที่มีความซับซ้อนมากขึ้น แต่ก็ยังมีประเด็นด้านความปลอดภัยและความเสี่ยงหลงเหลืออยู่ CBDC จึงเป็นช่องทางหนึ่งที่ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงเงินภาครัฐซึ่งถือว่าปลอดความเสี่ยง เพื่อรองรับธุรกรรมทางการเงินดิจิทัลได้อย่างเต็มรูปแบบ

นอกจากนี้ การที่ภาคเอกชนเปลี่ยนผ่านสู่เงินดิจิทัลอาจนำไปสู่การผูกขาดระบบการชำระเงินจากการพึ่งพาผู้ให้บริการทางการเงินภาคเอกชนบางรายมากเกินไป ซึ่งอาจทำให้ผู้ให้บริการรายนั้นมีอิทธิพลต่อระบบการเงินมากเกินไป และอาจส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางการเงินภายในประเทศ การออก Retail CBDC โดยธนาคารกลางในฐานะเงินดิจิทัลทางเลือกจึงมีบทบาทในการเพิ่มความสมดุลระหว่างเงินภาคเอกชนและเงินภาครัฐ ที่สำคัญ Retail CBDC ยังคงคุณสมบัติทั้งหมดของเงินภาครัฐ ทั้งความน่าเชื่อถือด้านความปลอดภัย สภาพคล่องสูง ความมั่นคงเชิงระบบ และยังสามารถทำหน้าที่เป็นแหล่งเงินกู้ยืมสุดท้าย (Lender of Last Resort) ในช่วงวิกฤตการเงิน เพื่อป้องกันไม่ให้ตัวกลางทางการเงินประสบปัญหาสภาพคล่องจนลุกลามเป็นวงกว้าง