คำถาม คำตอบ ด้านธนบัตร

​ประเด็นคำถาม คำตอบ ธนบัตรที่ระลึกฯ

1. ทำไมเลือกออกใช้ชนิดราคา 100 บาท 

สำหรับแนวคิดในการกำหนดเป็นธนบัตรชนิดราคา 100 บาท นั้น เนื่องจากเป็นชนิดราคาที่ประชาชนทั่วไปเข้าถึงได้ง่าย และมีมูลค่าไม่สูงจนเกินไป ทำให้ประชาชนที่สนใจสามารถแลกเก็บไว้เป็นที่ระลึก และมีส่วนร่วมในการน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณและพระกรุณาธิคุณในโอกาสนี้ได้อย่างทั่วถึง


​2. ราคาของแผ่นพับ 

ธปท. ได้จัดทำแผ่นพับสำหรับธนบัตรที่ระลึกจำนวนแบบละ 2 ล้านชุด จำหน่าย ในราคาชุดละ 10 บาท โดยรายได้จากการจำหน่ายแผ่นพับทั้งหมด จะนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยเสด็จพระราชกุศลตามพระราชอัธยาศัย


​3. แลกธนบัตรที่ระลึก และแผ่นพับ ได้เมื่อไหร่และที่ใดบ้าง 

สามารถแลกได้ตั้งแต่วันจันทร์ที่ 21 ธันวาคม 2569 ที่ธนาคารทั่วประเทศ และสถาบันการเงินเฉพาะกิจทุกแห่ง


4. มีจำกัดจำนวนการแลกหรือไม่ 

สาขาธนาคารแต่ละแห่งอาจมีนโยบายในการกำหนดจำนวนการแลกแตกต่างกัน เพื่อให้สามารถกระจายแก่ประชาชนได้อย่างเท่าเทียมกัน โปรดสอบถามรายละเอียดที่สาขาใกล้บ้านท่าน


 

5. ธนบัตรที่ระลึกมีทุนสำรองเงินตราหนุนหลังครบถ้วน 100% หรือไม่  

​ธนบัตรที่ระลึกที่ออกใช้ มีทุนสำรองเงินตราหนุนหลังเต็มจำนวนทุกฉบับเช่นเดียวกับธนบัตรหมุนเวียน 


6. ธนบัตรที่ระลึกสามารถนำไปใช้จ่ายในชีวิตประจำวันได้หรือไม่

ธนบัตรที่ระลึก สามารถใช้จ่ายได้ตามปกติ แต่ประชาชนมักนิยมเก็บเป็นที่ระลึกมากกว่า


7. ธปท. เตรียมความพร้อม ในการให้ประชาชนเริ่มแลกธนบัตรที่ระลึกอย่างทั่วถึง อย่างไร 

ธปท. จัดสรรให้สถาบันการเงินทุกแห่ง และขอความร่วมมือธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินเฉพาะกิจของรัฐทุกแห่งทั่วประเทศจ่ายแลกให้แก่ประชาชนอย่างทั่วถึงมากที่สุด


8. ธนบัตรที่ระลึกจะใช้หมวดเลขหมายใด

1) ธนบัตรที่ระลึกฯ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง หมวด 9 ธ/Q และ หมายเลข 0000001 - 9999999 จำนวน 10 ล้านฉบับ                                                                            

2) ธนบัตรที่ระลึกฯ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา หมวด 9 ธ/P และ หมายเลข 0000001 - 9999999 จำนวน 10 ล้านฉบับ


9. ทำไมธนบัตรในแหนบเดียวกันเลขหมายไม่เรียงกัน และเป็นหมวดเลขหมาย พ 

เกิดจากการคัดออก ตอนตรวจสอบคุณภาพ เพื่อให้ประชาชนได้รับธนบัตรที่มีสภาพสมบูรณ์ที่สุด 


1. ธนบัตรที่ระลึกมีลักษณะต่อต้านการปลอมแปลงที่พิเศษแตกต่างไปจากธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 100 บาท แบบ 17 ซึ่งใช้หมุนเวียนอย่างไร

ธนบัตรที่ระลึกทั้ง 2 แบบ มีลักษณะต่อต้านการปลอมแปลงครบถ้วน เช่นเดียวกับธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 100 บาท แบบ 17 นอกจากนี้ยังมีลักษณะพิเศษเพิ่มเติมภายใต้รังสีเหนือม่วง โดยลวดลายบางส่วนจะเรืองแสงในโทนสีที่สื่อถึงสีประจำวันพระราชสมภพหรือวันประสูติของแต่ละพระองค์ ได้แก่

1) ธนบัตรที่ระลึกฯ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ลวดลายบางส่วนเรืองแสง สีฟ้า ซึ่งเป็นสีแห่งวันพระราชสมภพ

2) ธนบัตรที่ระลึกฯ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ลวดลายบางส่วนเรืองแสง สีแสด ซึ่งเป็นสีแห่งวันประสูติ


​2. ธปท. มีข้อแนะนำในการเก็บรักษาธนบัตรที่ระลึกอย่างไรบ้าง เพื่อให้ธนบัตรมีสภาพดีสวยงามตลอดไป

ธนบัตรที่ระลึกพิมพ์บนวัสดุพอลิเมอร์ จึงควรหลีกเลี่ยงการพับหรือกรีด การโดนความร้อนและของมีคม เช่น ลวดเย็บกระดาษ และที่สำคัญ ไม่ควรนำธนบัตรไปเคลือบพลาสติก ไม่ว่าจะเป็นธนบัตรกระดาษหรือพอลิเมอร์  เพราะจะทำให้ธนบัตรชำรุดเสียหายได้


3. ธนบัตรที่ระลึก มี EURion หรือไม่ 

​ธนบัตรที่ระลึกมี EURion เป็นหนึ่งในลักษณะต่อต้านการปลอมแปลงเช่นเดียวกับธนบัตรหมุนเวียนแบบปัจจุบัน


4. ผู้บกพร่องทางสายตาจะสังเกตธนบัตรที่ระลึกได้อย่างไร

ผู้บกพร่องทางสายตาสามารถสังเกตชนิดราคาของธนบัตรได้โดย สัมผัสจุดกลมดุนนูน 3 จุด บริเวณมุมบนด้านขวาของด้านหลังธนบัตร ซึ่งจะรู้สึกนูนสะดุดปลายนิ้ว โดยจุดดังกล่าวจัดวางเป็น สัญลักษณ์อักษรเบรลล์ตัว “H” ซึ่งย่อมาจาก “Hundred” เพื่อสื่อถึงธนบัตรชนิดราคา 100 บาท


 

​1. ธนบัตรที่ระลึกแบบเก่า ที่ออกใช้ก่อนหน้า จะมีให้แลกอีกหรือไม่ 

โดยทั่วไป ธนบัตรที่ระลึกแต่ละแบบจะเปิดให้ประชาชนแลกภายหลังวันที่กำหนดออกใช้ ส่วนธนบัตรที่ระลึกแบบเก่าที่ออกใช้ในโอกาสก่อนหน้า อาจพิจารณานำกลับมาเปิดให้แลกได้ ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมในแต่ละโอกาส รวมถึงจำนวนธนบัตรที่ระลึกแบบนั้น ๆ ที่ยังคงเหลืออยู่


2. โดยปกติ ธปท. จัดพิมพ์ธนบัตรที่ระลึกครั้งละกี่ฉบับ

โดยส่วนใหญ่ ธปท. จะจัดพิมพ์ธนบัตรที่ระลึกประมาณ 10-20 ล้านฉบับ โดยพิจารณาจากสถิติความต้องการแลกธนบัตรที่ระลึกในอดีต ควบคู่กับการพิจารณาแผนการผลิตธนบัตรสำหรับออกใช้หมุนเวียน


3. หากประชาชนต้องการแลกคืนธนบัตรที่ระลึกฯ  ต้องทำอย่างไร

หากประชาชนประสงค์จะแลกคืน สามารถติดต่อแลกคืนได้ที่ธนาคารออมสินและธนาคารพาณิชย์ โดยมีมูลค่าตามชนิดราคาที่ระบุบนธนบัตร


 4. หากธนบัตรที่ระลึกชำรุดฉีกขาดสามารถนำไปขอแลกเป็นธนบัตรที่ระลึกรุ่นเดิมได้หรือไม่

สามารถนำธนบัตรที่ระลึกที่ชำรุดหรือฉีกขาดไปขอแลกคืนได้ แต่จะได้รับธนบัตรที่ระลึกรุ่นเดิมหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับว่าธนาคารสาขานั้นยังมีธนบัตรรุ่นดังกล่าวสำหรับจ่ายแลกหรือไม่ หากไม่มี จะได้รับคืนเป็นธนบัตรแบบที่ใช้หมุนเวียนในปัจจุบัน หรือรับเงินผ่านบัญชี ตามมูลค่าที่สามารถแลกคืนได้


 5. จำนวนและมูลค่าของธนบัตรที่ระลึก จะมีผลต่อปริมาณเงินในระบบหรือไม่

ไม่มีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อปริมาณเงินในระบบ เนื่องจากธนบัตรที่ระลึกทั้ง 2 แบบ จ่ายแลกแบบละ 10 ล้านฉบับ ซึ่งเป็นจำนวนไม่มากเมื่อเทียบกับปริมาณธนบัตรที่หมุนเวียนอยู่ในระบบโดยรวม


​1. ธนบัตรพอลิเมอร์กับธนบัตรกระดาษส่งผลต่อสิ่งแวดล้อมต่างกันอย่างไร 

ธปท. เริ่มออกใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 20 บาท แบบ 17 ในปี 2565 และต่อมาได้ออกใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 50 และ 100 บาท แบบ 17 ในปี 2568 จากผลการใช้งานพบว่า ธนบัตรพอลิเมอร์มีความทนทานและมีอายุการใช้งานยาวนานกว่าธนบัตรกระดาษ ทำให้สามารถลดปริมาณการผลิตธนบัตรใหม่เพื่อทดแทนธนบัตรที่เสื่อมสภาพลงได้ ซึ่งช่วยลดการใช้ทรัพยากรในกระบวนการผลิต และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการผลิตและการกระจายธนบัตรได้ในระยะยาว


​2. ธปท. มีการจัดการและควบคุมผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไรในการทำลายธนบัตรพอลิเมอร์ 

ปัจจุบัน ธปท. นำธนบัตรที่เสื่อมสภาพและเศษวัสดุจากกระบวนการผลิตไป เผาเพื่อผลิตเป็นพลังงาน โดยดำเนินการภายใต้กระบวนการควบคุมและบำบัดมลพิษทางอากาศก่อนปล่อยสู่บรรยากาศ

ขณะเดียวกัน ธปท. ได้เริ่ม ทดลองนำเศษพอลิเมอร์จากกระบวนการผลิตกลับมารีไซเคิล ซึ่งสามารถนำไปแปรรูปและผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น พาเลท โต๊ะ และเก้าอี้ ได้จริง และจะขยายผลการดำเนินงานด้านการรีไซเคิลต่อไป


 3. วัตถุดิบในการผลิตพอลิเมอร์ (substrate) มีส่วนผสมจากสัตว์หรือไม่ 

บริษัทผู้ผลิตมีใบรับรองว่าวัตถุดิบ ไม่มีส่วนผสมจาก DNA หรือผลพลอยได้จากไขมันสัตว์


4. ธนบัตรพอลิเมอร์สามารถนำไป recycle ได้หรือไม่

ธนบัตรพอลิเมอร์ผลิตจากพลาสติกกลุ่ม Polypropylene ชนิด BOPP (Biaxially Oriented Polypropylene) ซึ่งเป็นวัสดุที่สามารถนำกลับมารีไซเคิลได้ โดย ธปท. ได้ทดลองนำเศษพอลิเมอร์จากกระบวนการผลิตมารีไซเคิลและแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น พาเลท โต๊ะ และเก้าอี้ ซึ่งสามารถดำเนินการได้จริง และจะนำผลที่ได้ไปขยายผลการดำเนินงานด้านการรีไซเคิลต่อไป


​ประเด็นคำถาม คำตอบ ธนบัตรพอลิเมอร์ ชนิดราคา 50 บาท และ 100 บาท

1. ทำไมถึงต้องเปลี่ยนวัสดุเป็นพอลิเมอร์

ธนบัตรที่ผลิตด้วยกระดาษ โดยเฉพาะชนิดราคาที่หมุนเวียนเปลี่ยนมือสูง เช่น 20 บาท 50 บาท และ 100 บาท มีอายุใช้งานสั้นเพียง 2 ปี และมีสภาพเก่า สกปรกง่าย การเปลี่ยนวัสดุการพิมพ์เป็นพอลิเมอร์ จะช่วยแก้ปัญหาดังกล่าว เนื่องจากพอลิเมอร์มีคุณสมบัติทนทาน สะอาด สามารถทำความสะอาดได้ และมีอายุการใช้งานที่ยาวนาน จากการสำรวจในช่วงสิ้นปี 2567 พบว่าธนบัตรพอลิเมอร์ 20 บาทที่ออกใช้ตั้งแต่ มี.ค. 2565 กว่า 80% ยังอยู่ในสภาพดีเหมาะสมกับการใช้งาน


​2. ธนบัตรชนิดราคา 20 บาท 50 บาทและ 100 บาท แบบกระดาษ ยังคงใช้ได้หรือไม่ 

ยังคงสามารถใช้จ่ายได้ตามปกติ 


​3. ถ้าต้องการธนบัตรพอลิเมอร์ ชนิดราคา 50 และ 100 บาท สามารถแลกได้เมื่อไหร่และที่ใดบ้าง 

​สามารถแลกได้ตั้งแต่วันที่ 21 พฤศจิกายน 2568 เป็นต้นไป ที่ธนาคารพาณิชย์ และสถาบันการเงินเฉพาะกิจ ทั้งนี้ สำหรับธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 100 บาท สามารถเบิกถอนผ่านทางตู้ ATM ได้เช่นกัน ขึ้นอยู่กับปริมาณธนบัตรพอลิเมอร์ที่สถาบันการเงินทยอยบรรจุในตู้ ATM


4. ​​มีการจำกัดปริมาณการแลกธนบัตรพอลิเมอร์ หรือการถอนเงินเป็นธนบัตรพอลิเมอร์ หรือไม่

​เนื่องจากธนบัตรพอลิเมอร์จะใช้เป็นธนบัตรหมุนเวียน ซึ่ง ธปท. จะจัดพิมพ์ในปริมาณที่เพียงพออย่างต่อเนื่อง ประชาชนสามารถทยอยแลกธนบัตรพอลิเมอร์ได้ ทั้งนี้ ในระยะแรกของการออกใช้ อาจมีการจำกัดปริมาณการแลก ขึ้นอยู่กับปริมาณธนบัตรพอลิเมอร์ที่แต่ละสาขาของสถาบันการเงินที่มีอยู่ในขณะนั้น


5. ธนบัตรพอลิเมอร์ใช้งานยาก ลื่น ไม่ชอบ จะกลับมาพิมพ์แบบกระดาษหรือไม่ 

เมื่อเปรียบเทียบข้อดีข้อเสียโดยรวม พอลิเมอร์มีคุณสมบัติทนทาน สะอาด สามารถทำความสะอาดได้ และมีอายุการใช้งานที่ยาวนาน และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม รวมทั้งลดการใช้ทรัพยากรเพื่อการผลิตทดแทน ธปท. จึงยังไม่มีนโยบายที่จะกลับมาพิมพ์ธนบัตรแบบกระดาษ


​6. ธปท. จะออกใช้ชนิดราคา 500 บาท และ 1000 บาท เป็นพอลิเมอร์ด้วยหรือไม่  

​ธปท. อยู่ระหว่างการศึกษาความเป็นไปได้ในการเปลี่ยนธนบัตรชนิดราคา 500 และ 1000 บาท เป็นวัสดุพอลิเมอร์ โดยพิจารณาจากหลายปัจจัย อาทิ ลักษณะต่อต้านการปลอมแปลง การใช้ธนบัตรชนิดราคา 100 บาทของประชาชนที่เบิกผ่านตู้  ATM เนื่องจากเป็นชนิดราคาที่บรรจุใน ATM เช่นเดียวกับชนิดราคา 1000 และ 500 บาท 


7. ธนบัตรพอลิเมอร์มีทุนสำรองเงินตราหนุนหลังครบถ้วน 100% หรือไม่

การนำธนบัตรออกใช้หมุนเวียนในระบบมีทุนสำรองเงินตราหนุนหลังเต็มจำนวนทุกฉบับ


8. ปัจจุบันมีประเทศใดใช้ธนบัตรพอลิเมอร์บ้าง

กว่า 30 ประเทศทั่วโลกมีการออกใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ และในหลายชนิดราคา เช่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ แคนาดา ชิลี ซาอุดิอาระเบีย สก็อตแลนด์ และอังกฤษ รวมถึงประเทศเพื่อนบ้านอย่าง มาเลเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม เป็นต้น 

 

1. ธนบัตรพอลิเมอร์มีความแตกต่างจากธนบัตรกระดาษอย่างไร

ธนบัตรพอลิเมอร์มีลักษณะและรูปลักษณ์โดยรวม ไม่แตกต่างจากธนบัตรกระดาษ มีจุดสังเกตธนบัตรแตกต่างกันเล็กน้อย เช่น ธนบัตรพอลิเมอร์มีช่องใส ที่มองเห็นทะลุได้ทั้งสองด้าน เปลี่ยนสีได้เมื่อพลิกเอียงธนบัตร และมีตัวเลขบอกชนิดราคาที่มีความนูน 


​2. ผู้มีข้อจำกัดในการมองเห็นจะสังเกตธนบัตรพอลิเมอร์ อย่างไร

ธนบัตรพอลิเมอร์มีการพิมพ์นูนเป็นสัญลักษณ์บอกชนิดราคาเป็นอักษรเบรลล์ ซึ่งเป็นจุดสังเกตที่จะแนะนำให้แก่ผู้มีข้อจำกัดในการมองเห็น และในการออกใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ครั้งนี้ ธปท. จะประสานงานสมาคมคนตาบอดฯ และมูลนิธิช่วยคนตาบอดฯ เพื่อสื่อสารและจัดกิจกรรมให้ผู้มีข้อจำกัดในการมองเห็นได้รับทราบข้อมูลก่อนการออกใช้


3. ข้อแนะนำในการใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ ให้มีสภาพดี น่าใช้งาน

​การทำให้ธนบัตรมีรอยขาดเล็กน้อย เช่น เย็บด้วยลวดเย็บกระดาษ พับหรือกรีดธนบัตร จะทำให้ธนบัตรขาดยาวได้ต่อเนื่อง หรือการนำธนบัตรพอลิเมอร์ไปใช้ใกล้ความร้อนสูง เช่น เตารีด หรือขณะประกอบอาหาร จะทำให้ธนบัตรหดตัว จึงขอความร่วมมือระมัดระวังในการใช้งาน และธนบัตรที่ชำรุดแล้วสามารถติดต่อแลกค่าได้ที่สาขาธนาคารทั่วไปในวันพุธ ธนาคารออมสินทุกสาขาทุกวันทำการ หรือคลินิกธนบัตร ธปท.


4. ธนบัตรพอลิเมอร์ใช้งานยาก โดยเฉพาะธนบัตรใหม่ เวลานับมักติดกันทำให้ทอนผิด 

แนะนำให้บิดหรือดัดธนบัตรทั้งแหนบเบา ๆ ก่อนนับ จะช่วยลดปัญหาการติดกันได้


​5. สามารถแลกเปลี่ยนเป็นเงินตราต่างประเทศได้หรือไม่

​แลกเปลี่ยนได้เช่นเดียวกับธนบัตรหมุนเวียนชนิดราคาอื่น (เคาน์เตอร์ Exchange ในประเทศ)


​6. เครื่อง ATM เครื่องรับชำระเงิน และเครื่องจำหน่ายสินค้า สามารถใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ได้หรือไม่?

ธปท. ได้ประสานงานกับกลุ่มบริษัทเครื่อง ATM/CDM และ Retail/Vending machine  นำเครื่องมาทดสอบ เพื่อนำไปปรับปรุงระบบและโปรแกรมให้รองรับธนบัตรพอลิเมอร์ทั้งสองชนิดราคา รวมทั้ง สื่อสารไปยังธนาคารพาณิชย์และศูนย์เงินสดธนาคารพาณิชย์ทุกแห่ง เพื่อเตรียมการปรับปรุงเครื่อง ATM/CDM ที่ให้บริการกับประชาชนให้สามารถรองรับการรับ-จ่ายธนบัตรพอลิเมอร์ได้ก่อนวันออกใช้ธนบัตร


 ​7. ธนบัตรพอลิเมอร์เมื่อใช้ไปนาน ๆ จะเปลี่ยนสีหรือซีดจางไหม? 

​ธนบัตรพอลิเมอร์และธนบัตรกระดาษที่ผ่านการใช้งานเป็นเวลานานอาจซีดจางหรือหมึกหลุดลอกได้ สามารถติดต่อแลกค่าได้ที่สาขาธนาคารทั่วไปในวันพุธ ธนาคารออมสินทุกสาขาทุกวันทำการ หรือคลินิกธนบัตร

​1. ธนบัตรพอลิเมอร์สามารถนำไป recycle ได้หรือไม่

ธนบัตรพอลิเมอร์ทำจากพลาสติกกลุ่ม Polypropylene ชนิด BOPP (Bi-Oreinted Polypropylene) ซึ่งเป็นพลาสติกชนิดที่สามารถนำไป recycle ได้


​2. ธปท. มีการควบคุมการทำลายธนบัตรพอลิเมอร์อย่างไร 

​ธปท. ใช้การเผาทำลายภายใต้การควบคุมและบำบัดอากาศเสียก่อนปล่อยสู่ชั้นบรรยากาศ โดยโรงงานที่ได้รับมาตรฐานสากล เช่นเดียวกับธนบัตรกระดาษ 


 3. ธนบัตรพอลิเมอร์เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไร  

ธนบัตรพอลิเมอร์มีอายุุการใช้งานที่นานขึ้น ทำให้ลดปริมาณการผลิตธนบัตรจาก 690 ล้านฉบับต่อปี
ในปี 2564 (ที่ผลิตธนบัตรกระดาษทั้งหมด) เหลือ 350 ล้านฉบับต่อปี ในปี 2567 ทำให้ลดผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมด้วย โดยช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Green House Gas: GHG) ลง 2,700 ตัน CO₂e ต่อปี เทียบเท่ากับการปลูกต้นพะยูงถึง 1,250 ไร่

1. ทำไม ธปท. จึงออกธนบัตรแบบใหม่ในขณะที่มีนโยบายส่งเสริม e-Payment

​ธปท. มีนโยบายสนับสนุน e-Payment แต่สำหรับประชาชนบางกลุ่มที่ยังจำเป็นต้องชำระเงินในรูปแบบธนบัตร จึงต้องพัฒนาเทคโนโลยีในการผลิตต่อไป เช่น การเลือกใช้วัสดุที่มีความทนทานมากขึ้นและสิ้นเปลืองน้อยลง


2. ในปัจจุบันการใช้เงินสดลดลงอย่างต่อเนื่องหรือไม่ อย่างไร  

การใช้เงินสดเพื่อชำระเงินมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากการชำระเงินแบบ Digital ที่เติบโตขึ้น อย่างไรก็ตามปริมาณธนบัตรหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจยังคงมีการขยายตัวในอัตราที่ลดลง เนื่องจากเงินสดยังทำหน้าที่อื่นนอกเหนือจากการชำระเงิน เช่น การเก็บไว้ใช้ในยามที่ฉุกเฉิน (การเป็น store of value) หรือเพื่อการเก็บออม เป็นต้น 


3. ประเทศไทยจะเป็นสังคมไร้เงินสด ชำระเงินผ่านโทรศัพท์มือถือเหมือนประเทศจีน หรือไม่

แม้ ธปท. มีนโยบายสนับสนุนการใช้งาน Digital Payment อย่างต่อเนื่อง แต่เงินสดยังมีความจำเป็นสำหรับประชาชนบางกลุ่มที่ยังไม่สามารถปรับตัวสู่การชำระเงินแบบ Digital ได้ นอกจากนี้ ประเทศไทยยังไม่มีการประกาศนโยบายเป็นสังคมไร้เงินสด แต่ส่งเสริมให้ประชาชนและภาคธุรกิจใช้ช่องทางการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์มากขึ้น เป็นสังคมที่ลดการใช้เงินสด (Less Cash Society) 

 

​1. ธนบัตรชนิดราคา 20 50 และ 100 บาท แบบกระดาษ ที่หมุนเวียนในระบบมีอายุการใช้งานเท่าไร

​ธนบัตรชนิดราคา 20 50 และ 100 บาท ที่ผลิตด้วยกระดาษมีอายุการใช้งานชนิดราคาละประมาณ 2 ปี และไม่ค่อยถูกนำกลับมาทำลาย จากข้อมูลในปี 2568 คาดการณ์ว่าธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 20 บาท จะมีอายุการใช้งานประมาณ 8 ปี 


2. ต้นทุนการผลิตธนบัตรกระดาษกับธนบัตรพอลิเมอร์ต่างกันอย่างไร

ธนบัตรกระดาษมีต้นทุนต่อฉบับที่ต่ำกว่าธนบัตรพอลิเมอร์แต่ก็มีอายุการใช้งานที่สั้นกว่าด้วย ธนบัตรพอลิเมอร์มีความทนทานและอายุการใช้งานที่ยาวนานกว่า ทำให้ลดค่าใช้จ่ายในการพิมพ์ธนบัตรใหม่เพื่อทดแทนธนบัตรที่ชำรุด หากพิจารณาต้นทุนรวมเทียบกับอายุการใช้งานแล้ว ธนบัตรพอลิเมอร์จึงมีต้นทุนรวมที่ต่ำกว่า 

 

​ประเด็นคำถาม คำตอบ เรื่องการใช้ธนบัตร

ถาม : ขอแลกธนบัตรชำรุดได้ที่ไหน ?  

ตอบ : ธนาคารออมสิน (ทุกวันทำการ) และธนาคารพาณิชย์ (เฉพาะวันพุธ) 


 

ถาม : ธนบัตรที่มีรอยขีดเขียนหรือมีตราประทับยังสามารถใช้ชำระหนี้ได้หรือไม่ ​?

ตอบ : ยังสามารถใช้ชำระหนี้ได้ แต่ธนบัตรลักษณะดังกล่าวมีรอยสกปรกไม่เหมาะสมต่อการใช้งาน ควรนำไปแลกเปลี่ยนเป็นธนบัตรสภาพดีที่ธนาคารออมสินและธนาคารพาณิชย์ 


 

​​​ถาม : การขอแลกธนบัตรชำรุดที่ธนาคารพาณิชย์จะได้รับเงินทันทีหรือไม่ ? 

ตอบ : ธนบัตรชำรุดที่จะได้รับเงินทันที ได้แก่ ธนบัตรชำรุดที่มีเนื้อธนบัตรเหลืออยู่ 3 ใน 5 ส่วนขึ้นไป

สำหรับธนบัตรชำรุดที่มีเนื้อธนบัตรน้อยกว่า 3 ใน 5 ส่วน แต่มากกว่าครึ่งฉบับ หรือยากต่อการตรวจพิสูจน์ ผู้ขอแลกต้องเขียนคำร้องขอแลกเปลี่ยนธนบัตรชำรุด ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ธนาคาร เพื่อนำส่งให้ ธปท. พิจารณา โดย ธปท. จะโอนเงินค่าแลกเปลี่ยนเข้าบัญชีเงินฝาก ประเภทบัญชีออมทรัพย์ หรือไปรษณีย์ธนาณัติตามที่ระบุไว้ในคำร้องฯ ​​


 

ถาม :  ธนบัตรชำรุดถูกปลวกกัด/ไฟไหม้ และธนบัตรติดกันเป็นก้อนสามารถแลกได้หรือไม่ ?

ตอบ :  หากประชาชนมีธนบัตรชำรุดลักษณะดังกล่าว ธปท. แนะนำให้ดำเนินการ ดังนี้

- นำธนบัตรตามสภาพที่เป็นก้อน ไม่ควรแยกหรือแกะออกจากภาชนะที่จัดเก็บ บรรจุธนบัตรชำรุดดังกล่าวในกล่องที่แข็งแรงเพื่อป้องกันไม่ให้ธนบัตรชำรุดมากไปกว่าเดิมระหว่างการเคลื่อนย้าย

- ให้นำบัตรประชาชนและสมุดบัญชีเงินฝากประเภทออมทรัพย์ของธนาคารใดก็ได้ ไปติดต่อที่ธนาคารออมสินหรือธนาคารพาณิชย์ และทำคำร้องขอแลกเปลี่ยนธนบัตร เมื่อเจ้าหน้าที่ธนาคารพิจารณาแล้วจะออกใบนำส่งธนบัตรชำรุด เพื่อให้ผู้ขอแลกนำธนบัตรมายื่นด้วยตนเองที่ ธปท. เนื่องจากธนบัตรอาจชำรุดเสียหายมากขึ้นระหว่างการนำส่ง

- ถ้าเป็นกรณีไฟไหม้ให้นำเอกสารแจ้งความไปด้วย

- ติดต่อสอบถามหรือติดตามคำร้องฯ ได้ที่เบอร์ 1213 กด 4 (ธนบัตร)

 

คลิกอ่านเพิ่มเติม

​ถาม : หากได้รับธนบัตรปลอม ควร​ทำอย่างไร ? 

ตอบ : ธนบัตรปลอมถือเป็นสิ่งผิดกฎหมาย ไม่สามารถนำธนบัตรปลอมมาแลกเปลี่ยนเป็นเงินตราได้ ผู้ได้รับธนบัตรปลอมควรปฏิบัติ ดังนี้

- ไม่นำธนบัตรปลอมนั้นไปใช้ต่อ เพราะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา

- นำธนบัตรปลอมส่งมอบให้ธนาคารพาณิชย์เพื่อส่งมอบต่อให้ธนาคารแห่งประเทศไทย

- แจ้งเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อเป็นข้อมูลในการสอบสวนจับกุม


ถาม :  ขอทราบวิธีสังเกตธนบัตรที่ดีที่สุด ง่าย และเร็วที่สุด

ตอบ :  วิธีการสังเกตธนบัตรมี 3 วิธี ได้แก่ สัมผัส ยกส่อง พลิกเอียง สามารถนำไปประยุกต์ใช้ตามสถานการณ์และความเหมาะสม เช่น กรณีมีแสงสว่างน้อยหรือไม่มี ควรใช้วิธีสัมผัส กรณีมีแสงสว่างเพียงพอสามารถใช้ได้ทั้งวิธีสัมผัส ยกส่อง หรือพลิกเอียง


ถาม :  ได้รับธนบัตรปลอมจากเครื่อง ATM ควรทำอย่างไร ?

ตอบ :  รีบนำธนบัตรฉบับที่สงสัยติดต่อธนาคารเจ้าของตู้ ATM เพื่อตรวจสอบ หากเป็นธนบัตรปลอมสาขาธนาคารที่รับเรื่องจะนำเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบข้อเท็จจริงต่อไป


ถาม : ธนบัตรที่ฟอยล์หลุด/ขาด และธนบัตรที่มีภาพครุฑเพียงครึ่งเดียว (ธนบัตรแบบ 15) เป็นธนบัตรปลอมหรือไม่ ?

ตอบ : การสังเกตหรือตรวจสอบธนบัตรควรดูหลาย ๆ จุดประกอบกัน อาทิ ลายน้ำ แถบสีในเนื้อกระดาษ หรือหมึกพิมพ์พิเศษสลับสี ซึ่งถ้ามีลักษณะถูกต้อง ก็เป็นธนบัตรจริง สำหรับธนบัตรแถบฟอยล์หลุดลอกหรือแถบฟอยล์ที่เห็นภาพครุฑเพียงครึ่งเดียว เป็นธนบัตรชำรุดที่มีสภาพไม่เหมาะแก่การนำไปใช้ต่อ สามารถนำไปแลกเปลี่ยนเป็นธนบัตรสภาพดีได้ที่ธนาคารออมสินหรือธนาคารพาณิชย์  

 

 คลิกอ่านเพิ่มเติม​​ ​

​​​ถาม : ขอแลกธนบัตรฉบับใหม่ได้ที่ไหน ?

​ตอบ : การจัดสรรธนบัตรให้แก่ธนาคารพาณิชย์ จะจ่ายธนบัตรสภาพดีเป็นลำดับแรก หากธนบัตรสภาพดีที่ขอเบิกมีจำนวนไม่เพียงพอ จึงจะจ่ายเป็นธนบัตรใหม่ เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนใช้ธนบัตรที่มีสภาพได้มาตรฐาน สะอาด และใช้งานได้นานยิ่งขึ้น และเนื่องจากปริมาณธนบัตรสภาพดีที่ธนาคารพาณิชย์นำฝากเข้า ธปท. ในแต่ละพื้นที่มีจำนวนแตกต่างกัน การจ่ายธนบัตรใหม่ในแต่ละพื้นที่ จึงแตกต่างกันด้วย สอบถามการขอแลกธนบัตรได้ที่ ธนาคารออมสิน และธนาคารพาณิชย์ทั่วไป

 


​​​ถาม : ธนบัตรที่ระลึก สามารถหาแลกได้ที่ไหน ?

​ตอบ : สามารถติดต่อขอแลกได้ที่ธนาคารออมสิน และธนาคารพาณิชย์ ตั้งแต่วันที่เริ่มจ่ายแลกถึงจนกว่าจะหมด


 ​​​ถาม : ขอ​แลกธนบัตรแบบเก่าที่ไม่ได้ใช้หมุนเวียนในปัจจุบันแล้วได้หรือไม่ ?

​ตอบ : เมื่อ ธปท. นำธนบัตรแบบใหม่ออกใช้ จะไม่นำธนบัตรแบบเก่าปล่อยเข้าไปในระบบอีก เพื่อให้ธนบัตรแบบเก่าค่อย ๆ ลดน้อยลงและหมดไปในที่สุด


​​​ถาม : ขอเศษธนบัตรที่ ธปท. ทำลายแล้ว ได้หรือไม่ ?

​ตอบ : ปัจจุบัน ธปท. ไม่มีนโยบายจ่ายเศษธนบัตรให้กับหน่วยงานหรือประชาชน


​ถาม : ธปท. ​รับแลกเหรียญกษาปณ์หรือไม่ ?

ตอบ : หน่วยงานที่ผลิตและนำออกใช้เหรียญกษาปณ์ คือ กรมธนารักษ์ กระทรวงการคลัง ติดต่อสอบถามได้โดยตรงที่

- สำนักบริหารเงินตรา กรมธนารักษ์ ถนนจักรพงษ์ บางลำพู โทร. 02 281 1295

- สำนักกษาปณ์ รังสิต โทร. 02 516 5036 และ 02 901 4901


​​​ถาม : ขอแลกธนบัตรต่างประเทศที่ ธปท. ได้หรือไม่ ? 

ตอบ : การแลกธนบัตรต่างประเทศ โปรดติดต่อที่​ธนาคารพาณิชย์ที่เปิดให้บริการ​​ ​

ถาม : ธนบัตรที่ระลึกชนิดราคา 100 บาท มีจุดแตกต่างจากธนบัตรหมุนเวียน ชนิดราคา 1000 บาท ปัจจุบันที่มีอยู่ในระบบอย่างไร ?  

ตอบ : ธนบัตรที่ระลึกชนิดราคา 100 บาท มีจุดแตกต่างจากธนบัตรหมุนเวียน ชนิดราคา 1000 บาท ปัจจุบัน ที่ประชาชนสามารถสังเกตได้ชัดเจน ดังนี้  (1) ขนาดธนบัตรหมุนเวียน 1000 บาทมีขนาดความยาวกว่า 1.2 เซนติเมตร (2) ธนบัตรทั้ง 2 แบบ มีตัวเลขบอกชนิดราคาที่มุมธนบัตรด้านล่างอย่างชัดเจน (3) ธนบัตรที่ระลึกออกใช้ใหม่นี้ มีสีเหลืองซึ่งแตกต่างจากสีธนบัตรหมุนเวียนที่มีอยู่ในระบบทุกชนิด ทั้งนี้ ขอให้ประชาชนสังเกตทุกครั้งที่รับธนบัตร ซึ่งนอกจากจะเป็นการไม่ประมาทแล้ว ยังจะช่วยในเรื่องป้องกันการรับธนบัตรปลอมด้วย



ถาม : หากประชาชนต้องการแลกเปลี่ยนธนบัตรที่ระลึกฯ เป็นธนบัตรหมุนเวียนปกติ ควรทำอย่างไร  ?  

ตอบ : หากประชาชนต้องการแลกเปลี่ยนธนบัตรที่ระลึกเป็นธนบัตรหมุนเวียนปกติ สามารถติดต่อขอแลกได้ที่สาขาธนาคารพาณิชย์ทุกแห่ง ธนาคารออมสิน ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ธนาคารอาคารสงเคราะห์ และธนาคารอิสลามแห่งประเทศไทย



ถาม : ธนบัตรที่ระลึกฯ สามารถใช้ชำระหนี้ตามกฎหมายได้หรือไม่ ?  

ตอบ : ธนาคารแห่งประเทศไทยขอยืนยันว่าธนบัตรที่ระลึกนี้ สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย เช่นเดียวกับธนบัตรที่ระลึกทุกแบบที่ผ่านมา และสามารถนำธนบัตรที่ระลึกฯ ไปแลกเปลี่ยนเป็นเงินสกุลอื่นที่ธนาคารหรือ money changer ได้ตามปกติเช่นเดียวกับธนบัตรหมุนเวียนทั่วไป



ถาม : ธนบัตรที่ระลึกฯ นี้ มีลักษณะต่อต้านการปลอมแปลงอย่างไรบ้าง  ?  

ตอบ : ธนาคารแห่งประเทศไทยขอเรียนแจ้งว่า ลักษณะต่อต้านการปลอมแปลงของธนบัตรโดยทั่วไปมีได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่การออกแบบเพื่อป้องกันการผลิตธนบัตรปลอมซึ่งเลียนแบบโดยอ่านภาพธนบัตรเพื่อการพิมพ์ ตลอดจนการออกแบบเพื่อให้ประชาชนผู้ใช้งานสามารถแยกแยะได้ระหว่างธนบัตรจริงและธนบัตรปลอมโดยใช้คุณสมบัติพิเศษของธนบัตร เช่น กระดาษ และลายน้ำ เป็นต้น

 

       ทั้งนี้ วิธีการตรวจสอบธนบัตรปลอม สามารถทำได้ด้วยการ “สัมผัส ยกส่อง พลิกเอียง” ซึ่งสามารถตรวจง่ายๆ ด้วยตนเอง สำหรับกรณีการ print ออกมาภาพจะไม่คมชัดเท่าธนบัตรจริง รวมถึงเนื้อกระดาษจะต่างออกไป ทั้งนี้ feature พิเศษที่ใช้ในธนบัตรฉบับนี้เป็นเทคโนโลยีอันทันสมัยที่มีลักษณะเช่นเดียวกับธนบัตรชนิดราคา 100 บาท แบบ 17 ที่ใช้หมุนเวียนในปัจจุบัน



ถาม : ธนบัตรที่ระลึกฯ นี้ ใช้ทองคำค้ำประกันหรือไม่ และสามารถใช้หมุนเวียนได้แค่ภายในประเทศเท่านั้นจริงหรือไม่ ?

ตอบ : การออกใช้ธนบัตรทุกชนิด ทั้งธนบัตรหมุนเวียนและธนบัตรที่ระลึก ต้องมีทุนสำรองหนุนหลัง จึงมีมูลค่าและสามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย อีกทั้งยังสามารถนำธนบัตรที่ระลึกฯ ไปแลกเปลี่ยนเป็นเงินสกุลอื่นที่ธนาคารหรือ money changer ได้ตามปกติเช่นเดียวกับธนบัตรหมุนเวียนทั่วไป 

วิธีสังเกตธนบัตรที่ระลึก 100 บาท แบบ 17